วิธีอ่านค่าสายตาอย่างง่าย คำแนะนำโดยจักษุแพทย์

 

หมออุ๊ยเองนะคะ...เคยเป็นไหมคะ? ตรวจวัดสายตา มีใบค่าสายตาอยู่ในมือ แต่ไม่เคยรู้เลยว่าตัวเลขเหล่านั้นกำลังบอกอะไรเกี่ยวกับดวงตาของตัวเอง บางคนตกใจเมื่อเห็นเลขลบเยอะ ๆ บางคนงงว่าทำไมมีทั้งสั้นและเอียง หรือบางคนอาจไม่เข้าใจว่าทำไมค่าเอียงต้องมีองศา จริง ๆ แล้ว ตัวเลขทุกตัวมีผลต่อการมองเห็นมากค่ะ และเมื่อเราเข้าใจพื้นฐาน เราจะสามารถอ่านค่าได้เอง และเลือกการแก้ไขสายตาแบบเบื้องต้นได้อย่างเหมาะสม บทความนี้หมอจะอธิบายแบบง่าย ๆ เพื่อให้คนไข้ของหมอทำความเข้าใจแบบพื้นฐานกันค่ะ

 

ค่าสายตา คืออะไร? อธิบายโดยจักษุแพทย์

 

ค่าสายตา เป็นค่าถึงแสดงให้เห็นว่าบุคคลนั้น ๆ มีคุณภาพการมองเห็นเป็นอย่างไร มีความชัดหรือไม่ และมีปัญหาใดเกิดขึ้นกับดวงตาบ้าง หรือพูดให้เข้าใจง่ายที่สุด ก็คือค่าสายตาเป็น “ตัวเลขที่บอกว่า ดวงตาของเราต้องการเลนส์ช่วยมากแค่ไหน เพื่อให้มองเห็นได้ชัดเจน” หากค่าสายตาเป็น 0.00 แปลว่า แสงสามารถโฟกัสได้พอดีบนจอประสาทตา ขณะเดียวกันถ้าค่าสายตามีเครื่องหมายลบหรือบวก นั่นหมายถึงแสงยังโฟกัสไม่ตรงตำแหน่งที่ควรจะเป็น จึงทำให้ภาพเบลอ และต้องใช้เลนส์ช่วยแก้ไข

 

 

 

โดยสามารถแบ่งค่าสายตา เป็น 3 กลุ่มหลัก ดังนี้

สายตาสั้น (Myopia) แทนด้วยเครื่องหมาย “–”

1. สาเหตุสายตาสั้น

• ลูกตายาวกว่าปกติ (Axial Length ยาวขึ้น) เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและวัยรุ่น ที่หากมีลูกตายาวขึ้นเพียง 1 มิลลิเมตร ค่าสายตาอาจเพิ่มได้ประมาณ -2.50 ถึง -3.00 ไดออปเตอร์
  
• กระจกตาโค้งมากผิดปกติ ทำให้กำลังหักเหแสงมากเกินไป
  
• ปัจจัยทางพันธุกรรม หากพ่อแม่สายตาสั้น จะยิ่งเพิ่มโอกาสให้ลูกมีค่าสายตาสั้นมากขึ้น
  
• พฤติกรรมการใช้สายตาใกล้มากเกินไป เช่น ใช้หน้าจอ อ่านหนังสือใกล้ตานาน ๆ โดยไม่พัก เป็นตัวกระตุ้นสำคัญของอาการสายตาสั้น

 

 

 

2. อาการที่พบบ่อย

• มองไกลไม่ชัด แต่ใกล้ชัด
  
• ต้องหรี่ตาเพื่อเพิ่มความคมชัด
  
• ปวดตาหรือปวดศีรษะจากการเพ่ง

 

3. ตัวอย่างการเขียนค่า

• -1.50 แปลว่า สายตาสั้น 1.50 ไดออปเตอร์ เรียกสั้น ๆ ว่า “สายตาสั้น 150” จัดอยู่ในระดับสายตาสั้นน้อย บางรายอาจยังพอมองไกลได้บ้าง แต่จะเริ่มมีอาการหรี่ตา หรือมองป้ายไกล ๆ ไม่ชัด
  
• -3.00 แปลว่า สายตาสั้น 3.00 ไดออปเตอร์ ในภาษาพูดทั่วไป มักเรียกว่า “สายตาสั้น 300” เป็นระดับสายตาสั้นปานกลาง มักมองไกลไม่ชัด เช่น ป้ายถนน ตัวหนังสือไกล ๆ หรือใบหน้าคนในระยะห่าง
  
• -6.00 แปลว่า สายตาสั้น 6.00 ไดออปเตอร์ เรียกว่า “สายตาสั้น 600” ถือเป็นสายตาสั้นค่อนข้างสูง หากไม่ใส่แว่นจะมองไกลไม่ชัดอย่างชัดเจน และในบางรายอาจมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนทางจอประสาทตาได้

 

หากตัวเลขยิ่งมาก แสดงว่าความคลาดเคลื่อนของโฟกัสยิ่งมาก = มีปัญหาสายตาสั้นมากค่ะ

 

สายตายาว (Hyperopia) แทนด้วยเครื่องหมาย “+”

 

สายตายาวเป็นภาวะที่พบได้ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงผู้ใหญ่ หลายคนเข้าใจว่าต้อง “มองไกลชัดแน่นอน” แต่ในความเป็นจริง อาการอาจไม่ชัดเจนเสมอไป โดยเฉพาะในคนอายุน้อยที่ยังเพ่งเก่งค่ะ

1. สาเหตุสายตายาว

สายตายาวเกิดจากความไม่สมดุลของระบบหักเหแสง เช่น

• ลูกตาสั้นเกินไป (ความยาวแกนลูกตาน้อยกว่าปกติ)
  
• กระจกตาหรือเลนส์มีกำลังหักเหน้อยเกินไป

ผลคือ แสงที่ผ่านเข้ามาจะไปโฟกัส “หลังจอประสาทตา” แทนที่จะตกพอดีบนจอ หรือลองนึกภาพตามง่าย ๆ เหมือนกล้องที่โฟกัสเลยจุดรับภาพไปเล็กน้อย ทำให้ภาพที่ได้ไม่คมชัดแบบที่ควรเป็นค่ะ

 

 

 

2. อาการที่พบบ่อย

• มองใกล้ลำบาก โดยเฉพาะเวลาอ่านหนังสือหรือใช้โทรศัพท์นาน ๆ
  
• ปวดศีรษะบริเวณหน้าผากหรือรอบกระบอกตา
  
• รู้สึกเหนื่อย ตาล้าง่ายกว่าปกติ
  
• ต้องหยีตาหรือเพ่งมากกว่าปกติ
  
• ในเด็กบางราย อาจมี “ตาเขเข้าด้านใน” จากการเพ่งมากเกินไป (Accommodative esotropia)

สิ่งสำคัญคือเด็กและวัยรุ่น สามารถใช้กล้ามเนื้อเพ่งช่วยดึงโฟกัสให้กลับมาตกที่จอประสาทตาได้ชั่วคราว ทำให้บางครั้งการตรวจแบบทั่วไป อาจดูเหมือนค่าสายตาปกติ ทั้งที่จริงมี “สายตายาวซ่อนอยู่” ดังนั้นในเด็ก หรือในรายที่สงสัยว่าจะสายตายาว แพทย์อาจต้องใช้ยาหยอดคลายการเพ่ง (Cycloplegic drops) เพื่อให้ได้ค่าสายตาที่แท้จริง และลดการชดเชยจากกล้ามเนื้อเพ่งค่ะ

 

3. ตัวอย่างการเขียนค่า

• +1.00 ความหมาย ค่าสายตายาว 1.00 ไดออปเตอร์ ในภาษาพูดทั่วไป เรียกว่า “สายตายาว 100” เป็นระดับสายตายาวเล็กน้อย บางรายอาจยังไม่รู้สึกชัดเจน แต่จะเริ่มมีอาการล้าตาเวลามองใกล้นาน ๆ
  
• +2.50 ความหมาย ค่าสายตายาว 2.50 ไดออปเตอร์ เรียกว่า “สายตายาว 250” มักมีอาการอ่านหนังสือไม่ชัด ต้องยืดแขนออก หรือมีอาการปวดตาเมื่อใช้สายตาใกล้
  
• +4.00 ความหมาย ค่าสายตายาว 4.00 ไดออปเตอร์ เรียกว่า “สายตายาว 400” ถือว่าเป็นสายตายาวค่อนข้างมาก หากไม่ใส่แว่นอาจมองใกล้ไม่ชัดอย่างชัดเจน และในเด็กอาจเสี่ยงต่อภาวะตาเขได้ค่ะ

 

สายตาเอียง (Astigmatism) แทนด้วยเครื่องหมาย “+” หรือ “-”

 

 

หลายคนเข้าใจผิดว่าสายตาเอียง คือสายตาสั้นชนิดหนึ่ง แต่จริง ๆ แล้วเป็น “ความผิดปกติของความโค้งผิวกระจกตาหรือเลนส์” ที่ทำให้แสงโฟกัสไม่เป็นจุดเดียว

 

1. สาเหตุสายตาเอียง

ในความเป็นจริง กระจกตาปกติควรมีความโค้งสม่ำเสมอคล้ายลูกฟุตบอล แต่หากโค้งไม่เท่ากันในแต่ละแนว (คล้ายลูกฟุตบอลอเมริกัน) แสงจะถูกหักเหไม่เท่ากันในแต่ละแกน จึงไม่รวมเป็นจุดเดียวบนจอประสาทตา แต่เกิดเป็นหลายระนาบโฟกัส ผลที่ได้คือ ภาพไม่คม และอาจมีเงาซ้อน ที่สำคัญภาวะสายตาเอียง ยังสามารถเกิดร่วมกับสายตาสั้นหรือสายตายาวได้ด้วยค่ะ

 

2. อาการที่พบบ่อย

• เห็นภาพซ้อนเงา โดยเฉพาะตัวหนังสือ
  
• เส้นตรงดูบิดเบี้ยว
  
• อ่านหนังสือแล้วเวียนศีรษะ
  
• ปวดตาเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ
  
• มองกลางคืนมีแสงแตกกระจาย

ในใบค่าสายตาจะมีค่า CYL (ค่าความเอียง) และ Axis (ทิศทางของความเอียง) ระบุไว้ชัดเจน

 

3. ตัวอย่างการเขียนค่า

• -3.00 x 180 แปลว่า มีสายตาเอียง 3.00 ไดออปเตอร์ (หรือเรียกสั้น ๆ ว่า เอียง 300) ที่แกน 180 องศา ซึ่งแกน 180 องศา คือแนวนอนพอดี จึงเป็นเอียงในแนวที่พาดขนานพื้น 
  
• -1.50 x 90 แปลว่า มีสายตาเอียง 1.50 ไดออปเตอร์ (เอียง 150)  ที่แกน 90 องศา โดยแกน 90 องศา คือแนวตั้งตรง เป็นลักษณะที่พบได้บ่อยในคนไข้ทั่วไป เป็นต้นค่ะ   

 

ความสำคัญของใบค่าสายตา จากมุมมองจักษุแพทย์

ใบค่าสายตาไม่ใช่แค่กระดาษบอกตัวเลข แต่เป็นข้อมูลสำคัญในการออกแบบเลนส์ให้เหมาะกับดวงตาแต่ละคน ซึ่งในใบค่าสายตาจะมีคำศัพท์ที่ควรรู้ ได้แก่

• Sphere (SPH) : แทนค่าสายตาสั้นหรือยาว
  
• Cylinder (CYL) : แทนค่าสายตาเอียง
  
• Axis (Ax) : แทนแกนองศาของสายตาเอียง (0–180 องศา)
  
• Diopter (D) : เป็นหน่วยของค่าสายตา โดย 1 Diopter คือกำลังหักเหของเลนส์ที่โฟกัสแสงที่ระยะ 1 เมตร ยิ่งตัวเลขไดออปเตอร์สูง หมายถึงความผิดปกติของการหักเหแสงมากขึ้น

 

 

 

 

 

  

ตัวอย่างการเขียนค่าสายตา

 

 

 

 

 

 

 

 

 

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการอ่านค่าสายตา

Q1: ค่าสายตาเปลี่ยนได้ไหม?

A: ค่าสายตาสามารถเปลี่ยนได้ค่ะ โดยเฉพาะในเด็กและวัยรุ่น สายตาสั้นมักเพิ่มขึ้นตามการเจริญเติบโต คงที่เฉลี่ยอายุ 20 ปี ส่วนในผู้ใหญ่หลัง 40 ปี อาจเริ่มมีสายตายาวตามวัยเพิ่มเข้ามา

Q2: ทำไมบางคนมีทั้งสั้นและเอียง?

A: เพราะความโค้งของกระจกตาไม่สม่ำเสมอ ร่วมกับความยาวลูกตาที่มากกว่าปกติ จึงเกิดทั้งสองภาวะพร้อมกันได้ ซึ่งพบได้บ่อยมาก หากไม่มั่นใจสามารถตรวจเช็กสายตาที่ร้านแว่นโดยจักษุแพทย์ได้

Q3: ค่าสายตาเยอะ แปลว่าอันตรายไหม?

A: ไม่จำเป็นเสมอไปค่ะ เพราะค่าสายตาเป็นเพียงค่าการหักเหแสง ไม่ใช่โรคตา แต่หากมีค่าสายตาสั้นมากๆ เช่น สายตาสั้นเกิน -6.00 ควรตรวจเช็กสุขภาพตาร่วมด้วย เพราะอาจจะมีภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมาได้

Q4: ใช้ใบค่าสายตาจากเครื่องคอมพิวเตอร์อัตโนมัติไปตัดแว่นได้ไหม?

A: หมอแนะนำว่าให้ตรวจวัดสายตาอย่างละเอียดร่วมด้วย เนื่องจากผลตรวจจากเครื่องอัตโนมัติเป็นเพียงค่าประมาณเบื้องต้น แต่ไม่ใช่ค่าสายตาที่แท้จริงและสามารถนำไปตัดแว่นเลยได้ 

Q5: ทำไมใบวัดสายตาจากคอมพิวเตอร์ ถึงไม่เท่ากับค่าแว่นที่หมอสั่ง?

A: นี่คือคำถามคลาสสิกเลยค่ะ! ค่าจากเครื่องคอมพิวเตอร์ (Auto-Refraction) เป็นเพียง "ค่าโดยประมาณ" เท่านั้น บางครั้งตาเรามีการเพ่งเกร็งทำให้ค่าที่ได้เพี้ยนไป หมอจึงต้องมีการวัดแบบละเอียด (Subjective Refraction) เพื่อหาค่าที่คนไข้ใส่แล้ว "ชัดและสบายตาที่สุด" จริงๆ ค่ะ

 

  
 

 

   

  

 

   

 

 

 

 

สาขาของเรา