โรคตาขี้เกียจ คืออะไร? แก้ไขได้ไหม จักษุแพทย์บอกต่อเรื่องที่พ่อแม่ควรทราบ

หมออุ๊ยเองนะคะ... เคยเจอคนไข้หลายเคสมากที่มาหาหมอตอนโตแล้ว แล้วเพิ่งรู้ว่าตัวเอง “มองไม่ชัดข้างเดียวมาตลอดชีวิต” พอตรวจลึกลงไป กลายเป็นว่าเป็นภาวะตาขี้เกียจตั้งแต่เด็กโดยที่ไม่เคยรู้ตัวเลยค่ะ

สิ่งที่หมอรู้สึกเสียดายที่สุดคือ ถ้าเรารู้เร็วกว่านี้อีกนิด โอกาสในการรักษาให้กลับมามองเห็นดีขึ้นจะมีมากกว่านี้มาก บทความนี้หมอเลยอยากเล่าให้ฟังแบบละเอียด เข้าใจง่าย ในมุมของจักษุแพทย์ ว่า “ตาขี้เกียจคืออะไร” สังเกตยังไง และพ่อแม่ควรทำอย่างไร เพื่อไม่ให้พลาดโอกาสสำคัญของลูก

ตาขี้เกียจ (Amblyopia) คืออะไร? มุมมองของจักษุแพทย์ที่พ่อแม่ควรรู้

ตาขี้เกียจ คือ ภาวะที่ดวงตาแม้ได้รับการแก้ไขแล้ว แต่ประสิทธิภาพของระบบการมองเห็นยังคงทำงานได้ไม่เต็มที่ ซึ่งในมุมของหมอ ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากตัวลูกตาเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับ “สมอง” ที่ทำหน้าที่แปลผลภาพร่วมด้วยค่ะ

โดยภาวะนี้มักเกิดจากพัฒนาการการมองเห็นที่ผิดปกติตั้งแต่วัยเด็ก และที่สำคัญคือ “เด็กส่วนใหญ่มักไม่รู้ตัว” เพราะเขาคุ้นชินกับภาพที่เห็นแบบนั้นมาตลอด พอมารู้ตัวอีกทีในช่วงวัยรุ่นหรือผู้ใหญ่ โอกาสในการแก้ไขให้กลับมามองเห็นดีแบบปกติจะเป็นไปได้น้อยมาก ดังนั้นจึงแนะนำว่า ควรพาลูกเข้ารับการตรวจวัดสายตาอย่างน้อยปีละครั้ง เพื่อประเมินความเสี่ยงตั้งแต่เนิ่น ๆ ค่ะ

สาเหตุของตาขี้เกียจตามหลักจักษุแพทย์ เกิดขึ้นได้อย่างไร?

ภาวะตาขี้เกียจเกิดจากความผิดปกติของพัฒนาการด้านการมองเห็น ซึ่งมักเกิดในช่วงวัยเด็ก โดยสาเหตุหลัก ๆ ได้แก่

1. ตาเขหรือตาเหล่ : เมื่อดวงตาทั้งสองข้างไม่สามารถโฟกัสไปที่จุดเดียวกัน สมองจะเลือกใช้ภาพจากตาข้างที่ตรง และกดการทำงานของอีกข้าง ส่งผลให้ตาข้างนั้นพัฒนาไม่เต็มที่ ผลลัพธ์ที่ได้คือตาสองข้างทำงานไม่ประสานกันค่ะ

2. ค่าสายตาผิดปกติที่ไม่ได้รับการแก้ไข : โดยเฉพาะกรณีที่ค่าสายตา 2 ข้างไม่เท่ากัน อาจเป็นสายตาสั้น ยาว หรือเอียงก็ได้ หากมีปัญหาค่าสายตา เด็กจะเลือกใช้ตาข้างที่ชัดกว่าโดยอัตโนมัติ ทำให้อีกข้างไม่ได้ใช้งาน และเกิดภาวะตาขี้เกียจ

3. ค่าสายตาผิดปกติมากทั้งสองข้าง : แม้ค่าสายตาสองข้างจะเท่ากัน แต่ถ้าสายตาผิดปกติมาก เช่น สั้นมากหรือยาวมาก เด็กจะไม่เคยรู้จักภาพที่ชัดจริง ๆ ทำให้ระบบการมองเห็นพัฒนาไม่เต็มที่

4. ความผิดปกติที่ปิดกั้นการมองเห็น : เช่น ต้อกระจกแต่กำเนิด กระจกตาขุ่น หนังตาตก ฯลฯ ในมุมของหมอ กรณีนี้ถือว่า “ต้องรีบรักษา” เพราะยิ่งปล่อยไว้นาน การพัฒนาของการมองเห็นจะยิ่งเสียไปมากค่ะ

อาการของตาขี้เกียจ ที่จักษุแพทย์แนะนำให้สังเกต

หนึ่งในความยากของโรคนี้ คือเด็กมักไม่บอกกับผู้ปกครอง หรือไม่รู้ว่าตัวเองมองเห็นผิดปกติ และคิดว่าการมองเห็นแบบนี้คือการมองทั่วไป ดังนั้นพ่อแม่ควรสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้ เพื่อช่วยเด็กป้องกันภาวะดังกล่าว

อาการพื้นฐานที่พบได้

• มองไม่ชัดข้างใดข้างหนึ่ง (ลองปิดตาทีละข้างจะเห็นชัด)
  
• หรือบางรายมองไม่ชัดทั้งสองตา
  
• อ่านหนังสือแล้วต้องเข้าใกล้มากจนผิดสังเกต
  
• เด็กรู้สึกมองไกลไม่ชัด (อาการคล้ายสายตาสั้นในเด็ก)
  
  

พฤติกรรมที่ควรระวัง

• หยีตาเวลามอง
  
• เอียงศีรษะหรือหันหน้าเพื่อใช้ตาข้างถนัด ในการทำกิจกรรม
  
• เดินชนของบ่อย กะระยะพลาด
  
• ไม่ชอบกิจกรรมที่ต้องใช้สายตา เช่น อ่านหนังสือ ระบายสี
  
  

อาการที่เด็กอาจบอกได้

• ปวดตา ปวดศีรษะ เมื่อต้องเพ่งมองนาน ๆ
  
• มองภาพเบลอ หรือเห็นภาพซ้อน
  
• ตาล้า หรือรู้สึกเมื่อยตาเร็วผิดปกติ
  
  

สัญญาณที่จักษุแพทย์พบจากการตรวจ

• การมองเห็นสองข้างไม่เท่ากัน
  
• การทำงานของตาทั้งสองไม่สัมพันธ์กัน
  
• การตอบสนองของสมองต่อภาพลดลงในตาข้างหนึ่ง
  

ตาขี้เกียจรุนแรงไหม? คำตอบจากจักษุแพทย์

หมอต้องบอกตรง ๆ ค่ะ ว่าความรุนแรงของตาขี้เกียจขึ้นอยู่กับ ระยะเวลาและความเร็วในการตรวจพบ

• หากตรวจพบได้ไว จักษุแพทย์สามารถช่วยกระตุ้นให้ดวงตากลับมามีระดับการมองเห็นใกล้เคียงปกติได้
  
• หากปล่อยไว้นาน สมองจะเรียนรู้ที่จะไม่ใช้ตาข้างนั้นอย่างถาวร ทำให้ไม่สามารถกระตุ้นให้กลับมามองเห็นดีได้เหมือนเดิม ในเชิงการแพทย์ เราเรียกว่า การลดลงของประสิทธิภาพของ Visual Cortex (สมองส่วนการมองเห็น) ดังนั้นยิ่งรู้เร็ว = ช่วยเพิ่มโอกาสการรักษาให้ดีขึ้น 

แนวทางการรักษาตาขี้เกียจตามคำแนะนำของจักษุแพทย์

หลักสำคัญที่สุดคือ “ต้องตรวจพบให้เร็ว” โดยเฉพาะก่อนอายุประมาณ 10 ปี เพราะเป็นช่วงที่ระบบประสาทการมองเห็นยังพัฒนาอยู่ จึงจะช่วยกระตุ้นการมองเห็นได้ สำหรับวิธีการรักษาหลัก ๆ มีดังนี้ค่ะ

1. การใส่แว่นแก้ไขค่าสายตา เพื่อให้ภาพที่เข้าสมอง “ชัดที่สุด” ซึ่งเป็นพื้นฐานของการรักษา ดังนั้นหากลูกมีภาวะสายตาสั้น ยาว หรือเอียง แนะนำปรึกษาร้านตัดแว่นโดยจักษุแพทย์ เพื่อออกแบบแว่นตาที่เหมาะกับเด็กมากที่สุด

2. การปิดตาข้างที่ดี (Eye Patching) เป็นวิธีที่ใช้บ่อยมาก โดยจะปิดตาข้างที่มองเห็นดี เพื่อบังคับให้สมองใช้ตาข้างที่มีอาการได้บ่อยกว่า ท้ายที่สุดจะช่วยให้ตาสองข้างทำงานมีประสิทธิภาพใกล้เคียงกันมากที่สุด

3. การฝึกการมองเห็น (Vision Therapy) ในบางกรณี จักษุแพทย์อาจแนะนำการฝึกการมองเพิ่มเติม เพื่อกระตุ้นการทำงานของตาและสมองร่วมกัน

4. การรักษาสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น ผ่าตัดต้อกระจกแต่กำเนิด แก้ไขตาเหล่ แก้หนังตาตก รวมถึงโรคเลือดออกในน้ำวุ้นตา ฯลฯ เพื่อเป็นการแก้ไจอาการของโรคที่เป็นสาเหตุหลัก

5. ติดตามอาการต่อเนื่อง หากมีนัดพบกับจักษุแพทย์ แนะนำว่าควรพาเด็กมาตรวจสุขภาพตาตามนัดทุกครั้ง เพื่อเป็นการติดตามอาการ และแพทย์อาจมีการแนะนำแนวทางอื่น ๆ เพิ่มเติม เพื่อผลลัพธ์การรักษาที่ดีขึ้น

โรคตาขี้เกียจ อาจไม่พบความผิดปกติที่เห็นได้ชัดจากภายนอก ดังนั้นหากเป็นในเด็กแรกเกิด ที่มีอายุ 6-12 เดือน พ่อแม่ควรหมั่นสังเกตอาการ และมาตามนัดของแพทย์ เพื่อตรวจสุขภาพตาของเด็กอย่างสม่ำเสมอ ในส่วนของเด็กอายุ 3-5 ปี ก็ควรได้รับการตรวจวัดสายตาเป็นประจำเช่นกัน หากพบความผิดปกติตั้งแต่เนิ่น ๆ จะได้รักษาได้อย่างทันการค่ะ

Tips: สิ่งที่จักษุแพทย์อยากเน้นกับพ่อแม่

• อย่ารอให้ลูกบ่นว่า “มองไม่ชัด”
  
• ควรตรวจสายตาตั้งแต่เล็ก แม้ไม่มีอาการ
  
• สังเกตพฤติกรรมเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ผิดปกติ

สาขาของเรา

DR.OUISE EYE CLINIC

ที่ตั้ง: ซอยพหลโยธิน 92 ตำบลประชาธิปัตย์
อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี 12130

เวลาเปิดปิด: 10.0018.00 น.

โทร: 090-224-5168

DR.OUISE EYE SPECIALIST

ที่ตั้ง: ห้าง Fashion Island ชั้น 2 ห้องเลขที่ 2040B
เลขที่ 587,589,589/7-9 ถนนรามอินทรา แขวงคันนายาว เขตคันนายาว กทม 10230

เวลาเปิดปิด: 10.0022.00 น.

โทร: 095-386-6361